|
Trasa trudniejsza od Pcie?ki zielonej. Prowadzi przez wybrane najciekawsze elementy krajobrazu oraz historii Roztocza Wschodniego. Pocz+/-tkowo znaki zielone, dalej bez znaków. Do wedrówek przydadz+/- sie na pewno aktualna mapa oraz kompas. Nie zapomnijmy równie? o latarce, która mo?e sie przydaae podczas zwiedzania bunkrów. Dobrym pomys^3em jest zabranie ze sob+/- klucza do oznaczania roPlin i zwierz+/-t. Trasa nadaje sie w zupe^3noPci do przejechania rowerem.
Szlak rozpoczyna sie na stacji kolejowej w Horyncu Zdroju.
Horyniec Zdrój - MiejscowoPae szczególnie urocza, jest jedyn+/- miejscowoPci+/- uzdrowiskow+/- w dawnym województwie przemyskim. Z ka?dym rokiem przyci+/-ga coraz to wiecej turystów jak i kuracjuszy, poszukuj+/-cych czystych, spokojnych zak+/-tków, gdzie mogliby skorzystaae z tutejszych leczniczych wód, zabiegów oraz innych dobrodziejstw. Istnieje wiele oProdków leczniczych. Najbardziej znanym jest Centrum Rehabilitacji Rolników.
W nazwie wsi od ponad trzech lat oficjalnie widnieje przydomek „Zdrój”. Horyniec miePci sie na pograniczu P^3askowy?u Tarnogrodzkiego a wy?yny Roztocza Wschodniego w w+/-skiej dolinie Kotliny Sandomierskiej otwieraj+/-cej sie ku zachodowi. Stanowi ona jednoczePnie swoist+/- kotline miejscowoPci. Z zewsz+/-d otoczona jest lasami mieszanymi oraz przepieknymi widokami na pagóry Roztocza. Jej odleg^3oPae w linii prostej od granicy polsko-ukrainskiej wynosi 5km. Dojechaae tu mo?na samochodem drog+/- krajow+/- 868 ze strony Lubaczowa lub Narola. Linia kolejowa ^3+/-cz+/-ca Przeworsk z Be^3?cem, jest jednym z g^3ównych Prodków transportu pasa?erskiego regionu. Przez centrum Horynca przep^3ywa rzeczka Glinianiec, natomiast na po^3udniowych peryferiach p^3ynie Radru?ka tworz+/-c sztuczny, efektowny zalew. WieP sk^3ada sie z kilku czePci podzielonych na: Górke, Ha^3anie, Szwaby, Sio^3o, Miasteczko, Trusze Du?e i Ma^3e, Ruda, os. D+/-browskiego (potocznie Z^3odziejówka) oraz os. Jana III Sobieskiego (potocznie Bloki).
Historia Horynca
Warto równie? wspomnieae o historii tej miejscowoPci. Pierwsze wzmianki o niej pochodz+/- z 1444 roku. Nazwa wywodzi sie od s^3owa "hora", co w jezyku ukrainskim oznacza "góra". Na prze^3omach wieków Horyniec przechodzi^3 wci+/-? z r+/-k do r+/-k i by^3 w posiadaniu rodzin: Lutos^3awskich, Gorelowskich, Telefusów, Stadnickich, Poninskich oraz Kar^3owskich. MiejscowoPae nigdy nie nale?a^3a do panstwa, lecz by^3a prywatn+/- w^3asnoPci+/-. Lecznicze zalety tych terenów odkryto ju? na pocz+/-tku XVII wieku. Od czasu do czasu przebywa^3 tutaj król Jan III Sobieski w celu za?ywania k+/-pieli i obfitych w zwierzyne wypraw na polowania. Najwiecej dla dawnego Horynca jak i dla obecnego jego wygl+/-du wniePli Poninscy tworz+/-c pijalnie wód mineralnych oraz oProdek k+/-pielowy, który bardzo szybko zdoby^3 rozg^3os w ca^3ej Polsce i za granic+/-. Do rozbiorów Horyniec pe^3ni^3 role osady targowej. W czasie II wojny Pwiatowej miejscowoPae sta^3a sie punktem walk niemiecko-radzieckich. Zburzona zosta^3a stacja kolejowa i magazyn zbo?owy. Po wojnie region ten sta^3 sie czestym obiektem ataków oddzia^3ów UPA. Spora iloPae bezbronnej ludnoPci zosta^3a wymordowana, inni natomiast wyemigrowali. Oddzia^3y tej?e grupy przyczyni^3y sie do czePciowego zniszczenia zabytkowego teatru, szko^3y oraz tartaku, ponownie odbudowanej stacji kolejowej i magazynu zbo?owego.
Nastepnie trasa kieruje sie pod tunelem pieszym w kierunku centrum miejscowoPci. Dot+/-d mo?emy dojechaae równie? autobusem lub samochodem. Dochodzimy do skrzy?owania dróg. Po prawej stronie znajduje sie niedawno postawiona tablica informacyjna z mapk+/- regionu i proponowanym przejPciem Pcie?ki przyrodniczo-kulturowej Horyniec – Nowiny Horynieckie. Tutaj równie? miePci sie park.
Park Zdrojowy
Bed+/-cy niegdyP parkiem dworskim zosta^3 za^3o?ony ponad siedemdziesi+/-t lat temu. Niedawno istnia^3y tam jeszcze ogólno dostepne Yród^3a wody siarczanej, maj+/-cej ogromne wartoPci zdrowotne. Jedyn+/- wad+/- tej?e wody jest nieprzyjemny zapach zgni^3ych jaj, potocznie nazywana „jajczar+/-” lub „jajczank+/-”. Obecnie wody tej mo?na jedynie spróbowaae w jednym z tamtejszych pomieszczen. Atrakcj+/- tego miejsca s+/- te? stare i wynios^3e tuje, wPród których mo?na przyjemnie odpocz+/-ae.
Po zwiedzeniu parku udajemy sie z powrotem do centrum. Po drodze mo?emy zapoznaae sie z planem miejscowoPci na kolejnej tablicy informacyjnej. Na niewielkim wzniesieniu po prawej stronie znajduje sie koPció^3 parafialny.
KoPció^3 Zdrojowy
Jest to stara cerkiew z 1818 roku. Po II wojnie Pwiatowej urz+/-dzono w niej koPció^3 katolicki a w latach osiemdziesi+/-tych przebudowano i rozbudowano do stanu obecnego.
Na kolejnym wzniesieniu przecietym drog+/- w kierunku Truszów i Rudy miePci sie urz+/-d pocztowy, gdzie mo?na zaopatrzyae sie w kartki pocztowe z widokami Horynca i okolic oraz cenne dla kolekcjonerów stemple. Id+/-c dalej wzd^3u? g^3ównej ulicy docieramy do skrzy?owania z drog+/- na Radru?. Troche dalej, po prawej stronie usytuowany jest Gminny OProdek Kultury (GOK).
Gminny OProdek Kultury w Horyncu
Tutaj odbywaj+/- sie s^3ynne na ca^3+/- Polske Biesiady Teatralne, na które zje?d?aj+/- corocznie takie s^3awy jak Kazimierz Kaczor, Dorota Stalinska, Marek Kondrat, Joanna Szczepkowska, Anna Chodakowska oraz nie?yj+/-cy ju? Agnieszka Osiecka, Aleksander Badini i inni a swoje umiejetnoPci prezentuje liczne grono Amatorskich Teatrów Ma^3ych Form. Na deskach Teatru w Horyncu rozpoczynali swoje kariery miedzy innymi Krzysztof Daukszewicz, Jan Jankowski.
Z lewej zaP strony znajduje sie sanatorium Metalowiec – dawny pa^3ac i dwór Poninskich.
Pa^3ac Poninskich
Na pocz+/-tku prawdopodobnie istnia^3 tutaj dworek króla Jana III Sobieskiego, na którym swoj+/- rezydencje wzniePli Stadniccy. Z kolei na jej murach postawili w latach 1905-1912 Poninscy piekny murowany pa^3ac. W trakcie II wojny Pwiatowej sta^3 sie siedzib+/- wojsk niemieckich a w 1946r. zosta^3 spalony przez oddzia^3y UPA. Odbudowany s^3u?y^3 przez pewien czas jako budynek PGR-u. Od roku 1968 w pa^3acu miePci sie sanatorium Metalowiec.
Po obejrzeniu pa^3acu, wychodzimy na droge i kierujemy sie dalej wzd^3u? osiedla Sobieskiego. Schodzimy prosto nad zalew utworzony na rzeczce Radru?ce [fot.22]. W okresie letnim mo?na pop^3ywaae kajakiem lub rowerem wodnym. Amatorzy wedkarstwa odnajd+/- tutaj Pwietny teren ^3owiecki.Teraz musimy wróciae sie do g^3ównego skrzy?owania w centrum Horynca i udaae w strone Werchraty. Przechodz+/-c oko^3o 800m. zauwa?amy pomnik poleg^3ych w walkach o niepodleg^3oPae. Na przyleg^3ym cmentarzu znajduje sie grobowiec Poninskich wybudowany na pocz+/-tku XX wieku oraz wiele ciekawych nagrobków wyrzeYbionych z kamienia bruPnienskiego. Id+/-c dalej wzd^3u? drogi g^3ównej wchodzimy na przysió^3ek zwany „Miasteczko”. Po kolejnych 500 metrach na d^3ugim ^3uku odchodzi dró?ka prowadz+/-ca do klasztoru O.O. Franciszkanów.
Zespó^3 klasztorny w Horyncu Zdroju
Budowe obiektu rozpocz+/-^3 w 1703r. Piotr F. Telfus a zakonczy^3 Miko^3aj Stadnicki w 1758r. Atrakcj+/- jest polichromia z 1893r. oraz fresk z czasów ukonczenia budowy. Sama konstrukcja by^3a typowo obronna o murach gruboPci nawet 2,5 metra, wzniesiona na pagórku, otoczona fos+/-. Przy wejPciu do koPcio^3a stoi tablica ukazuj+/-ca wedrówki Pw. Brata Alberta (Adama Chmielowskiego).
Wracaj+/-c na szlak, wychodz+/-c z podjazdu przecinamy g^3ówn+/- droge i udajemy sie przez stary most, miedzy domostwami na droge poln+/-. Podziwiamy widoki rozleg^3ych krajobrazów od strony pó^3nocno-wschodniej. Ciekawostk+/- jest wzniesienie Ha^3anskiej góry, której wysokoPae wzgledna na ok. 3km siega blisko 70 metrów. Wkraczamy do Po^3udnioworoztoczanskiego Parku Krajobrazowego, o czym informuje nas tablica na skraju lasu.
Po^3udnioworoztoczanski Park Krajobrazowy (PPK)
PPK to obszar chronionego krajobrazu, obejmuj+/-cy swoimi granicami ponad 3 Roztocza Wschodniego. Zajmuje 20 376 ha, z czego prawie 80% nale?y do województwa podkarpackiego. Zosta^3 utworzony w 1989 roku. Granice PPK tworz+/- linie Radru?-Horyniec-Brusno-Lówcza-Huta Z^3omy-Narol-Lukawica-Huta Lubycka-Hrebenne. Poza granicami parku pozostaj+/- tereny na pó^3nocny-zachód od Lówczy.
Dalej prowadzi nas lePna dró?ka a? do pierwszego zakretu znajduj+/-cego sie po oko^3o 500 metrach od skraju lasu. Teraz szlak zbacza z utwardzonej drogi i przez „ksie?+/- ^3+/-ke” oraz ciekawe drzewostany prowadzi do kolejnej utwardzonej drogi. Wychodz+/-c na ni+/- musimy odbiae w prawo pod górke oko^3o 400 metrów i zejPae dosyae stromym stokiem a? pod linie kolejow+/-. Pokonujemy j+/- pod tunelem lub torowiskiem (popularnie „gór+/-”) i wychodzimy na du?+/- polane, na której znajduje sie o^3tarz oraz Kapliczka Matki Boskiej.
Kapliczka Matki Boskiej ko^3o Nowin
W Prodku niej wyp^3ywa Yród^3o z uzdrawiaj+/-c+/- wod+/-, pomagaj+/-c+/- chorym wyleczyae ró?ne schorzenia, w tym wzrok. Opieke nad tym obiektem sprawuj+/- okoliczni mieszkancy Nowin Horynieckich jak i O.O. Franciszkanie z Horynca. W Prodku kapliczki stoi figurka przedstawiaj+/-c+/- Maryje Niepokalanie Poczet+/-. Wiele cech wskazuje na to, ?e jest to rzeYba rokokowa a wiec pochodz+/-ca z po^3owy wieku XVIII, kiedy to organizowano parafie w Horyncu. Na pocz+/-tku postawiono bardzo ma^3+/- kapliczke murowan+/-, która szybko zniszcza^3a. Na jej miejsce postawiono now+/-, wieksz+/- tak, aby wyp^3ywaj+/-ce Yród^3o znalaz^3o sie w jej wnetrzu. W czasie I wojny Pwiatowej kapliczka nie by^3a odnawiana a grabie?e ?o^3nierzy rosyjskich doprowadzi^3y do stanu ruiny. Po zakonczeniu wojny kaplice odnowiono i na nowo kwit^3o tu ?ycie religijne. Wykonana figura Matki Bo?ej [fot.28] przez kamieniarza z Brusna postawiona zosta^3a na zboczu góry obok kapliczki na wiosne 1939r. W trakcie II wojny zosta^3a ponownie rozgrabiona przez walcz+/-cych ?o^3nierzy, zniszczona i odbudowana dopiero po wojnie. W 1979r. kapliczke powiekszono i wybudowano na przyleg^3ej polanie o^3tarz polowy, przy którym odprawiana jest coroczna Msza w wigilie odpustu Pw. Antoniego Padewskiego. To Pwieto przyci+/-ga ca^3e rzesze ludzi nawet z odleg^3ych kranców Polski, przeje?d?aj+/-cy wówczas „ba^3aj” zatrzymuje sie, aby jad+/-cy pielgrzymi mogli bez trudnoPci dostaae sie na miejsce modlitwy. Zdarzy^3o sie 2 razy, ?e powracaj+/-cy poci+/-g nie zatrzyma^3 sie w ogóle lub zmieniono rozk^3ad jazdy, co spowodowa^3o natychmiastowy odg^3os w prasie . Wokó^3 kapliczki bij+/- wydajne Yród^3a lekko zmineralizowanej wody, której koniecznie powinno sie spróbowaae, ze wzgledu na jej doskona^3e w^3aPciwoPci zdrowotne. Na wzniesieniu po prawej stronie stoi krzy? postawiony na pocz+/-tku XX wieku, upamietniaj+/-cy przemarsz wojsk ksiecia Józefa Poniatowskiego do Lwowa w 1809 roku.
St+/-d szlak wiedzie pod góre za kapliczke b^3otnist+/- drog+/-. Idziemy ni+/- ca^3y czas pod górke a? do wyraYnego skrzy?owania na skraju lasu poroPnietego dorodnymi bukami. Skrecamy w lewo w kierunku wsi Nowiny. Po oko^3o 150m. od skrzy?owania przechodzimy przez poroPniet+/- wysokimi trawami i zio^3ami ^3+/-ke i kierujemy sie pod góre. Wchodz+/-c g^3ebiej w las mo?na dostrzec stare nagrobki cmentarza wojennego z okresu I wojny Pwiatowej. Znajdujemy sie w^3aPnie na tzw. Panskiej Górze (357m n.p.m). Nastepnie schodzimy do widocznej wsi Nowiny Horynieckie.
Nowiny Horynieckie
Nowiny Horyniecke to wieP po^3o?ona na po^3udniowym skraju Roztocza Wschodniego. Przez Prodek wsi w g^3ebokiej dolinie przep^3ywa potok o takiej samej nazwie- Nowiny. Pierwsza nazwa wsi to Nowe Wzgórze, zosta^3a za^3o?ona w XV wieku. Pierwszymi jej mieszkancami i w^3aPcicielami byli drwale, weglarze i smolarze z czasów króla Kazimierza Jegiellonczyka. Nowiny to wieP inna ni? wszystkie ze wzgledu na to, ?e przed wojn+/- zamieszkiwali j+/- niemal?e wy^3+/-cznie Polacy. Oni te? w trakcie ucieczki przed bandami UPA za^3o?yli wieP Piastowo w okolicach Lubaczowa. W 1809 roku w czasie wojny austriacko-polskiej przez Nowiny do Lwowa przechodzi^3 ks. Józef Poniatowski, stawiaj+/-c na pami+/-tke krzy? ko^3o kapliczki M.B. Mo?na tu jeszcze spotkaae kilka budynków z pocz+/-tków XX wieku nie dotknietych zniszczeniami II wojny Pwiatowej. Na koncu wsi sk+/-d idziemy znajduje sie kapliczka pw. Pw. Jana Nepomucena. Podobno zosta^3a wzniesiona na czePae uwolnienia przez króla Jana III Sobieskiego Polaków z niewoli tureckiej. Troche dalej stoi krzy? upamietniaj+/-cy zabitych podczas napadu bandy UPA 26 VIII 1944 roku [fot.13].
Wedruj+/-c wzd^3u? malowniczego w+/-wozu docieramy do ostatniego zabudowania i skrecamy w prawo. Idziemy do kolejnego skrzy?owania, na którym droga odbija do ¦widnicy (lewo) oraz na drug+/- czePae Nowin po^3o?on+/- po pó^3nocnej stronie w+/-wozu (prawo). My udajemy sie prosto przez rogatke lePn+/-, wzd^3u? w+/-skiej asfaltowej dró?ki. Od tego miejsca wkraczamy na jeden z najciekawszych terenów na Roztoczu. RzeYba terenu staje sie coraz bardziej urozmaicona. Wzniesienia poprzecinane g^3ebokimi w+/-wozami dochodz+/- tutaj do wysokoPci 370 m n.p.m. Dochodzimy do zag^3ebienia, na którego dnie p^3ynie rzeczka Dublen. Odt+/-d droga staje sie bardzo stroma (12%) i prowadzi ca^3y czas pod góre. Na szczycie po prawej stronie dostrzegamy stare, ma^3e wyrobisko kamienia bruPnienskiego. Warto sie teraz odwróciae i popatrzeae na wspania^3y krajobraz widoczny w lePnej przecince [fot.38] Przechodzimy przez przydro?n+/- gestwine podszytu lePnego, dok^3adnie naprzeciw wspomnianego wyrobiska. Wchodzimy w las. Przed nami otwieraj+/- sie wspania^3e widoki po^3udnioworoztoczanskich jarów. W+/-wozy te siegaj+/- swoj+/- g^3ebokoPci+/- nawet 40 metrów. ¦ciany s+/- niemal?e pionowe a schodzenie na dó^3 mo?e przysporzyae wiele trudnoPci. Wracamy na droge g^3ówn+/- i dochodzimy dalej do kolejnego skrzy?owania. Przed nami kolejny g^3eboki w+/-wóz ukryty za pierwsz+/- warstw+/- drzew. W prawo droga prowadzi w strone Werchraty i Niwek Horynieckich. Skrecamy w lewo i przy niewielkim zakrecie znajdujemy sie prawie na szczycie wzniesienia Brusno (wierzcho^3ek jest oddalony od nas nieca^3e 50 metrów na pó^3noc). Zaczynami schodziae w dó^3. Z prawej strony znajduje sie kolejny, tym razem du?y kamienio^3om, eksploatowany do dnia dzisiejszego. Jego krajobraz przypomina troche ksie?ycowy. Pozosta^3oPci po dawnym wyrobisku prezentuj+/- sie w postaci du?ej pionowej Pciany o wysokoPci 23m. [fot.14]. Wracamy na droge ogl+/-daj+/-c powoli ukazuj+/-ce sie widoki miedzy wycietymi drzewami a piaskowni+/-. Docieramy do miejsca gdzie przed dziesiecioma laty osune^3a sie pote?na skarpa piasku zabijaj+/-c dwojga pozyskuj+/-cych materia^3 ludzi. W tym miejscu postawiono krzy? a eksploatacji zaniechano. Idziemy dalej, ca^3y czas drog+/-, mijaj+/-c drzewostany brzóz i wynios^3ych topoli, posadzonych w niezwykle równych rzedach. Przechodz+/-c oko^3o 1km. docieramy do mostku na rzece Brusienka. Nastepnie wPród pierwszych domostw skrecamy w prawo.
Przechodzimy przez zabudowania Polanki Horynieckiej.
dalsza czePae na kolejnej stroniePolanka Horyniecka
Niewielka wieP po^3o?ona w s+/-siedztwie Nowego Brusna. Za^3o?ona zosta^3a w trakcie kolonizacji józefinskiej w 1788 roku jako kolonia niemiecka. Przyje^3a nazwe Deutschbach, któr+/- zmieniono dopiero w czasie II wojny Pwiatowej. Okoliczna ludnoPae z obawy przed czestymi atakami UPA szuka^3a schronienia w tak oddalonych miejscowoPciach jak Lubaczów czy nawet Jaros^3aw.
Wychodzimy drog+/- pod góre, mijamy ciekawe przydro?ne g^3azy narzutowe oraz typowe bruPnienskie krzy?e. Za nami rozpoPciera sie wspania^3a panorama konca wa^3u Roztocza i P^3askowy?u Tarnogrodzkiego. Id+/-c dalej prosto po lewej stronie zauwa?amy wzniesion+/- kepe lasu. Jest to góra Hrebcianka o wysokoPci 331m. n.p.m. Wokó^3 niej ukrytych jest szePae bunkrów linii Mo^3otowa.
Linia Mo^3otowa
Sieae schronów bojowych z czasów II wojny Pwiatowej. Mia^3y one s^3u?yae jako punkt oporu dla Rosji przed wojskami niemieckimi. Na Roztoczu Wschodnim bunkrów tego typu jest oko^3o 67. Inne zosta^3y albo zniszczone albo nie dokonczone w budowie. Rozmieszczone s+/- gronami od 5 (Dziewiecierz) do 15 (Lubycza Królewska). Zdarzaj+/- sie te? pojedyncze schrony np.: w okolicy Moczar. Budowane by^3y one nak^3adem pracy okolicznej ludnoPci. Jednak do wykonywania samej konstrukcji nie dopuszczano nikogo pod kar+/- Pmierci. Cywile mieli za zadanie dostarczanie materia^3ów oraz wyrób betonu. Powsta^3o wówczas sporo oProdków betoniarskich na Roztoczu Wschodnim i nie tylko. Linia Mo^3otowa to nie tylko schrony bojowe, ale równie? gesta sieae rowów przeciwczo^3gowych, tak?e powstaj+/-cych przy udziale miejscowej ludnoPci. Zwane s+/- inaczej normami, poniewa? ka?dy robotnik mia^3 za zadanie wykopaae dzienn+/- norme wynosz+/-c+/- ok. 3 metrów d^3ugoPci. Rów taki spe^3nia^3 role w swojej konstrukcji jednak wróg w czasie natarcie poradzi^3 sobie buduj+/-c drewniane pomosty, po których maszyny mog^3y z powodzeniem przejechaae. Obecnie na Roztoczu Wschodnim resztki rowów zachowa^3y sie w linii prostej od Hrebcianki do Wielkiego Dzia^3u, w okolicy Gorajów i Lubyczy Królewskiej. Inne zosta^3y zasypane pod grunty orne.
Wracamy na droge. Po prawej stronie rozci+/-ga sie widok na wzniesienie Brusno, prosto zaP na przyleg^3e, malownicze wzgórza. Dochodzimy do stadniny koni Polanka. W ka?dej chwili mo?na tutaj spróbowaae swoich si^3 w jeYdzie konnej. Je?eli jednak nie zdecydujemy sie skorzystaae z tej przyjemnoPci, nale?y obejPae ogrodzenie wokó^3 poln+/- drog+/-. Bed+/-c na tyle zabudowan idziemy a? do ich konca. Po prawej rece roPnie sosnowy las, w którym w sezonie mo?na znaleYae mnóstwo borowików. Ca^3y czas piaszczyst+/- drog+/- przez ok. 2km udajemy sie do widocznego rozjazdu dróg. Skrecamy w prawo i po kolejnych 500 metrach wychodzimy na skraj gospodarstwa domowego Starej Huty. Je?eli bedzie mo?liwe przejPcie przez teren zabudowan, udajemy sie prosto w kierunku strony wschodniej. W innym wypadku musimy obejPae budynki (najlepiej z lewej strony). Wchodzimy na kolejn+/- piaszczyst+/- dró?ke prowadz+/-c+/- wyraYnie pod góre. Z prawej strony zaczyna ukazywaae sie krajobraz pól uprawnych, siegaj+/-cy horyzontu, po drugiej zaP stoi wielka betonowa pozosta^3oPae po tutejszym PGR-e. Pare kroków dalej odbija w las troche ju? zaroPnieta dró?ka, któr+/- idziemy od rogatki lePnej. Przy skrzy?owaniu odbijamy w prawo i po paru metrach zauwa?amy du?y betonowy bunkier linii Mo^3otowa. Niedawno jeszcze istnia^3o w nim czePciowe uzbrojenie. Obecnie jednak zachowa^3a sie jedynie lufa z dzia^3a. Wychodz+/-c za schron pod góre, idziemy przedzieraj+/-c sie miedzy drzewami do niewielkiej poroPnietej samosiejkami polanki. Znajdujemy sie w^3aPnie na szczycie wzniesienia Wielki Dzia^3.
Wielki Dzia^3
Du?e, rozci+/-gniete stoliwo wznosi sie na wysokoPae 390,5m. n.p.m. Jest prawdopodobnie drugim, co do wysokoPci po D^3ugim Goraju (391,5m.) ostancem Roztocza polskiego. Do niedawna traktowany by^3 jako najwy?sze wzniesienie i uparcie trzyma^3 swoj+/- pozycje. Ró?nice te wynikaj+/- z braku dok^3adnych pomiarów. Istniej+/-ce zaP czasami ró?n+/- sie tak skrajnie, ?e trudno oceniae, kto tu tak na prawde ma racje. Spory toczy^3y i tocz+/- sie na ^3amach prasy, wPród krajoznawców i miejscowej ludnoPci, jednak nikt jeszcze nie zdo^3a^3 precyzyjnie odpowiedzieae na pytanie i dok^3adnie uzasadniae badania. Jedno jest pewne, Wielki Dzia^3 to najwieksze (byae mo?e najwy?sze) wyniesienie polskiej czePci Roztocza. Z jego szczytu nie dostrze?emy ?adnych krajobrazów, z powodu gestego zalesienia. KilkanaPcie lat temu sta^3a tu du?a wie?a przeciwpo?arowa, jednak do dzisiaj pozosta^3y jedynie jej szcz+/-tki (podobna historia tyczy sie wie?y na Kr+/-g^3ym Goraju oraz Buczynie). Wielki Dzia^3 to równie? wa?ny punkt oporu linii Mo^3otowa. Wokó^3 wzniesienia usytuowanych jest ponad 10 schronów, z czego prawie ka?dy mia^3 inne przeznaczenie bojowe. Najwiecej bunkrów ukrytych jest od strony pó^3nocnej. Trzeba równie? wspomnieae o samej nazwie tego? ostanca. Wywodzi sie ona od dzia^3u wodnego, jaki tworzy wzniesienie. Dzieli ono wody dorzecza Sanu (Tanew) od strony zachodniej z wodami dorzecza Bugu (Rata) od strony wschodniej.
Schodzimy z Wielkiego Dzia^3u t+/- sam+/- drog+/- do Starej Huty. Udajemy sie wzd^3u? zbiornika wodnego na utwardzon+/- droge. Dochodzimy ni+/- do kolejnej wioski- Huty Z^3omy. Tutaj mo?emy odbiae w kierunku Ruskich Z^3omów dochodz+/-c do Pcie?ki przyrodniczo-dydaktycznej Kobyle Jezioro.
¦cie?ka "Kobyle Jezioro"
Znajduje sie w ca^3oPci na terenie rezerwatu ¬ród^3a Tanwi. Jest to obszar o szczególnych walorach przyrodniczych. Trasa Pcie?ki nie jest d^3uga, bo zaledwie 2km, jednak podczas wedrówki dostarcza du?o wra?en. Jest miedzy innymi niewielka wie?a widokowa, z której rozpoPcieraj+/- sie wspania^3e widoki na rezerwat i pobliskie wsie, jak równie? drewniany podest wcinaj+/-cy sie w fascynuj+/-ce trzesawisko. Atrakcj+/- s+/- objete niejednokrotnie Pcis^3+/- ochron+/- w ca^3ej Polsce zbiorowiska roPlinnoPci oraz rzadkie gatunki zwierz+/-t. Nazwa miejsca mo?e byae mylna dla wielu osób wypatruj+/-cych jeziora. Byae mo?e dawniej istnia^3o tu jakieP zlewisko, jednak dzisiaj to teren g^3ównie bagienny, z du?ymi pok^3adami torfu, równie? objetego ochron+/-. St+/-d bierze pocz+/-tek rzeka Tanew, jedna z najczystszych rzek kraju. Pocz+/-tek Pcie?ki znajduje sie nieopodal lePniczówki przy starym krzy?u. Odt+/-d wiod+/- nas doskonale opisane tablice poszczególnych przystanków. Przy ka?dym z nich miePci sie dok^3adny opis wybranego miejsca, na jakie szczegó^3y nale?y zwróciae uwage oraz zwyczaje panuj+/-ce wPród konkretnej fauny.
Wracamy do Huty Z^3omy. Skrecaj+/-c w lewo, kierujemy sie w kierunku zachodnim. Wychodzimy na p^3askowy? Lówczy. Po 1km od ostatnich zabudowan warto jest odwróciae sie w celu podziwiania wspania^3ego widoku Wielkiego Dzia^3u jak i pobliskich wzgórz. Ladna panorama rozci+/-ga sie równie? w kierunku pó^3nocnym. Dochodz+/-c do ^3agodnego ^3uku po prawej stronie znajduje sie krzy?. Kilkadziesi+/-t metrów wczePniej odchodzi do najbli?szych budynków dawnego PGR-u nigdzie na mapach nie zaznaczana droga polna. Tam te? sie udajemy, dochodz+/-c do przysió^3ka Lówczy zwanego Lówcza Stara. Schodzimy lekkim obni?eniem do krzy?ówki, skrecaj+/-c w prawo. Po kolejnych 200 metrach droga biegnie do centrum Lówczy.
Lówcza
Du?a wieP po^3o?ona poza granicami Po^3udnioworoztoczanskiego Parku Krajobrazowego. Sk^3ada sie podobnie jak wiekszoPae tutejszych miejscowoPci z kilku przysió^3ków o bardzo dYwiecznych nazwach np.: koniec wsi to po prostu Koniec, inna czePae zaP to Samulaki a jeszcze inna to bardzo popularna na Roztoczu Wschodnim i nie tylko Wola. Wzd^3u? Lówczy ci+/-gnie sie bardzo malowniczy w+/-wóz, jeden z najciekawszych na opisywanej trasie z rzek+/- o tej samej nazwie, na której znajduje sie kilka ma^3ych wodospadów. Ciekawostk+/- jest to, ?e wzgledna ró?nica wysokoPci miedzy pocz+/-tkiem wsi na zachodzie a koncem na wschodzie siega ponad 80 metrów. Historia siega do roku 1483 sk+/-d pochodz+/- pierwsze wzmianki. W latach 1939 do 1941 Lówcza by^3a przecieta niemiecko-radzieck+/- lini+/- demarkacyjn+/-. Po stronie niemieckiej znajdowa^3 sie wtedy przysió^3ek Wola. Podobnie jak inne wsie tak i ta by^3a czestym obiektem ataków oddzia^3ów UPA. Nale?y tutaj wspomnieae o historycznym napadzie na posterunek milicyjny w marcu 1945 roku, kiedy to po zacietej walce, na odg^3os zbli?aj+/-cej sie pomocy banda wycofa^3a sie sama.
Skrecamy pod góre i wedrujemy wzd^3u? w+/-wozu. Docieraj+/-c do konca (Konca) wsi mo?na z powodzeniem wyjPae nieco dalej prosto na wzniesienie podziwiaj+/-c widoki. My zwracamy sie za to w strone pó^3nocn+/- i idziemy poln+/- drog+/- na szczyt wzniesienia, które znajduje sie dok^3adnie przed nami i jest bezlePne. Nale?y trzymaae sie uwa?nie "g^3ównej" drogi, aby nie zboczyae z trasy. Patrz+/-c w prawo otwiera sie najwspanialsza panorama Roztocza Wschodniego. St+/-d rozpoPciera sie najefektowniejszy widok na wzniesienia Gorajów i Wielkiego Dzia^3u. Bardzo ciekawym efektem jest widok dwóch wsi oddzielonych od siebie wysokim wzniesieniem na tle wyraYnie odznaczaj+/-cego sie D^3ugiego i Kr+/-g^3ego Goraja. St+/-d te? w pewien sposób mo?na porównaae ich wysokoPae wzgledem prawie sp^3aszczonego Wielkiego Dzia^3u. Od strony pó^3nocnej da sie zauwa?yae maszt nadajnika. Idziemy w jego kierunku, nastepnie przechodzimy u jego podnó?a i dalej prosto a? do najbli?szych zabudowan. Kierujemy sie w prawo i po chwili jestePmy na asfaltowej drodze Debiny-Narol. DoszliPmy do wsi Jedrzejówka. St+/-d za znakiem drogowskazu w kierunku Narola idziemy jezdni+/- a? do tego miasta. Skrecaj+/-c w lewo dochodzimy do jego centrum.
Narol
Dawna osada Florianów, chocia? pierwszy raz wzmiankowana na rok 1578 to jej pocz+/-tki okrePla sie na wiek XIII. Taka pierwotna nazwa zrodzi^3a sie od za^3o?yciela Floriana Laszcza. Dopiero po wielkich najazdach tatarskich du?a czePae ludnoPci utworzy^3a now+/- wieP o nazwie Narol pochodz+/-c+/- od po^3o?enia "na roli". MiejscowoPae od najazdów tatarskich do II wojny Pwiatowej prze?ywa^3a swoisty kryzys w porównaniu z pierwsz+/- po^3ow+/- istnienia. Nekana by^3a przez czeste po?ary, epidemie chorób oraz wojny i powstania. Obecnie jest ok. 2,5 tys. miasteczkiem gminnym z XVIII wiecznym, barokowo-klasycystycznym pa^3acem Losiów (obecnie gruntownie odrestaurowywanym) oraz zabytkowym koPcio^3em parafialnym pw. Narodzenia NMP.
Wracamy do Lipska i kierujemy sie prosto g^3ówn+/- drog+/- na Werchrate. Po ok. 3km zbli?amy sie do wsi Lukawica. Z lewej strony pod lasem znajduje sie cmentarz a na wprost miedzy drzewami dostrzegamy szczyt Kr+/-g^3ego Goraja a kilkanaPcie metrów dalej ods^3ania sie D^3ugi Goraj [fot.46 i 49]. W Prodku miejscowoPci naprzeciw kaplicy znajduj+/- sie Yród^3a jednej z odnóg Tanwi. Niektórzy s+/-dz+/-, ?e to w^3aPnie tutaj bierze ona swój pocz+/-tek. Idziemy dalej jezdni+/- a? do nastepnych zabudowan. Po drodze widoczne s+/- ^3adne krajobrazy a tak?e w pewnym momencie szczyt D^3ugiego Goraja po lewej oraz masyw Wielkiego Dzia^3u na wprost. Dochodzimy do kolejnej wsi o nazwie Wola Wielka. Schodz+/-c z górki na d^3ugim ^3uku skrecamy w lewo i po nastepnych 100 metrach wkraczamy na podporz+/-dkowan+/- dró?ke miedzy domostwami. Droga g^3ówna wiedzie zaP dalej w kierunku Werchraty. Przy koncu zabudowan Pcie?ka jest niemal?e zawsze podmok^3a. Po 200 metrach odbija pod góre gdzie te? sie udajemy. Wychodzimy na jej szczyt gdzie stoi stary kamienny krzy?. Wokó^3 otaczaj+/- nas przepiekne krajobrazy. Widaae doskonale pó^3nocny stok Wielkiego Dzia^3u, kotline Narola, czePae Roztocza ¦rodkowego z Puszcz+/- Solsk+/- i p^3askowy? Lówczy, po którym wczePniej wedrowaliPmy. Schodzimy dalej do wsi Huta Lubycka. Na jej pocz+/-tku przy skrzy?owaniu miePci sie informacja turystyczna w postaci tablicy z przebiegiem szlaku niebieskiego (Hrebenne- H. Lubycka) oraz znak szlaku czerwonego (Tomaszów Lubelski- Hrebenne). Ruszamy szlakiem niebieskim, który na rozjeYdzie Pcie?ek wiedzie drog+/- dalej w kierunku Mrzyg^3odów, my natomiast skrecamy przy starym krzy?u w lewo zmieniaj+/-c barwy na szlak czerwony i wedrujemy wzd^3u? jego znaków lePn+/- dró?k+/-. Po oko^3o 1.5 km docieramy w koncu do obiektów naszej wedrówki. Zza drzew wy^3aniaj+/- sie wynios^3e szczyty D^3ugiego a póYniej Kr+/-g^3ego Goraja.
D^3ugi (391,5m) i Kr+/-g^3y Goraj (388,7m)
Dwa z trojga najwy?szych wzniesien Roztocza polskiego [porównaj z Wielkim Dzia^3em]. Masyw D^3ugiego Goraja wznosz+/-cy sie 391,5m n.p.m. i oko^3o 35 metrów ponad siod^3o odznacza sie ciekawym ukszta^3towaniem w formie wyprostowanego pó^3ksie?yca. Stoliwo rozci+/-ga sie z pó^3nocnego-wschodu w kierunku po^3udniowo-zachodnim i jest przesuniete wzgledem Kr+/-g^3ego Goraja na zachód. W porównaniu z s+/-siadem poroPniety jest rzadkim lasem bukowym. Na Kr+/-g^3ym Goraju- 388,7m n.p.m. dominuj+/- samosiejki brzozy, grabu i niskich buków. Na starych mapach oznaczane wysokoPci+/- 394m n.p.m. Widoczne s+/- te? szcz+/-tki wie?y wybudowanej przez wojsko. Wzniesienie to w dawnym jezyku ludowym nazywane by^3o Kruh^3y Horaj a s+/-siednie Szeroki Goraj. Oba to ostance denudacyjne, pokryte warstw+/- wapieni, dzieki którym zachowa^3y sie do naszych czasów. RozpietoPae miedzy ich szczytami wynosi nieco ponad 450 metrów. W porze jesiennej i wczesnej wiosny, gdy na drzewach nie ma liPci mo?na z D^3ugiego Goraja dostrzec fragmenty krajobrazu od strony Werchraty oraz Be^3?ca.
W tym miejscu konczy sie nasza wedrówka po Roztoczu Wschodnim. Mo?emy sie wróciae do Huty Lubyckiej i stamt+/-d autobusem udaae sie w ?+/-danym kierunku.
|
Wiadomości 
Rozkład jazdy
Rozkład jazdy
Dojazd autem
Prognoza pogody
Stan pogody
Forum dyskusyjne
Zdjęcia tygodnia
Linki do stron
